ویرتا

معنا و منزلت عقل در کلام امامیه

۲۹ خرداد ۱۳۹۶

عنوان کتاب : معنا و منزلت عقل در کلام امامیه

محل نشر : قم

ناشر : دارالحدیث

نوبت چاپ : نخست

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶

تعداد جلد :

تعداد صفحه : ۳۰۴

شمارگان :

قطع : رقعی

زبان : فارسی

نوع جلد :

رده بندی کنگره :

شابک :

جستجو در Lib.ir

این پژوهش به دیدگاه امامیه درباره عقل در پنج سده نخست با توجه به شکل گیری متکلمان در اواخر سده نخست و نخستین تعاملات و تأثیر و تأثرات امامیه و معتزله در اواخر سده سوم، می پردازد. همچنین چون مباحث مطرح انجام گرفته درباره عقل را می توان در دو حوزه وجودشناسی و معرفت شناسی دسته بندی کـــرد، دیدگاه های مطرح در این دو حوزه بررسی می شود.

این پژوهش رویکـــردی تاریخ کلامی دارد. برخلاف آثار کلامی که به اجتهاد و هستنباط در یک موضوع می پرداخانومد و مسئله و فرضیه آنها کلامی هست، این اثر به تحلیل و بررسی تغییر اندیشه امامیه در مسئله عقل در پنج سده نخست می پردازد و مسئله و فرضیه نیز تاریخ کلامی هست.

این کتاب هرتعداد در تحلیل و بررسی های مرتبط با سده چهارم به بعد مشکلات کاهشی دارد و آثار متکلمان و اندیشمندان امامیه در افزایش موارد موجود هست، ولی بررسی دوره های پیشتر چالش های فراوانی دارد. بخشی از اندیشه امامیان این دوره را باید در خلال احادیث نقل انجام گرفته توسط آنان به دست آورد. در حقیقت منابع حدیثی امامیه مصادر مستندی هست که می تواند پژوهشگر را به اندیشه های اصحاب امامیه در دوران حضور برساند.

گزارش های کتب مقالات نگاری نیز منبع دیگری هست که می توان در بررسی اندیشه های امامیان سده های نخست از آنها هستفاده کـــرد؛ برای مثال، کتاب مقالات الاسلامیین اشعری در بردارنده گزارش های ارزشمندی از این دوره ههست. هرتعداد او گاه دچار خطا انجام گرفته و حتی به ورطه اتهام خانومی به شیعه درافتاده، اما با نگاهی انتقادی و با بهره گیری از قرائن مختلف تاریخی و فکری می توان از این کتاب به نیکوی هستفاده کـــرد. برای مثال، رهستی آزمایی گزارش های او با شواهد موجود در کتاب های دیگر و همچنین منابع حدیثی امامیه تا حد زیادی به تحلیل درست کمک خواهد کـــرد.

گزارش های موجود در کتب رجال و فهرست و همچنین کتاب های تاریخ نیز منابعی اند که می تواند به تحلیل اندیشه امامیه در این دوره کمک کند؛ برای مثال، گاه مناظرات و عباراتی از امامیان سده های نخست در این کتاب ها نقل انجام گرفته هست که ابعاد حیاتیی از اندیشه امامیان در این دوره را روشن می کند.

مطالب کتاب در چهار فصل با این عناوین سامان یافته هست:

فصل نخست: کلیات و مفاهیم

فصل دوم: ریشه‌ها و سرچشمه‌های عقلانیت شیعی (از آغاز تا پایان سدۀ نخست)

فصل سوم: ظهور متکلمان و تأثیر آن در عقل‌گرایی امامیه (سدۀ دوم هجری)

فصل چهارم: خیزش نوین کلام امامیه در سدۀ چهارم و تعامل عقل‌گرایی امامیه و معتزله

کتابنامه و نمایه اعلام، پایان بخش کتاب هست.