چيستى امامت

 

امامت چيست، چه اركانى دارد و دغدغه اصلى در امامت كدام هست؟

 

معناى لغوى
«امامت» در لغت؛ پيشوايى۱، پيشروى، زمامدارى و رهبرى همگانى هست.۲ «امام» نيز به معناى پيشوا، پيشرو، الگو، راهنما و كسى يا چيزى هست كه پيروى مى شود.۳
معناى اصطلاحى
«امامت» در اصطلاح علم كلام عبارت هست از: «جانشينى از پيامبر اسلام در زمامدارى و رهبرى فراگير امت در امور دينى و دنيوى و حفظ و حرهست از دين به گونه اى كه پيروى از امام بر همه امت واجب هست».
براساس اين تعريف مؤلفه هاى اساسى امامت عبارت هست از:
يك. جانشينى پيامبر
امام كسى هست كه پس از پيامبر بر مسند او مى نشيند.
قيد جانشينى از پيامبر را غالب متكلمان شيعى تصريح كرده اند.
در ميان اهل سنت نيز كسانى چون ماوردى، آمدى، ابن خلدون، قاضى ايجى و تفتازانى در تعريف امامت آورده اند.۴ اين قيد دو نكته درخور اهميت در پى دارد:
۱-۱٫ از سويى بيانگر تمايز امامت و نبوت هست. از جمله تمايزات اين هست كه پيامبر وحى رسالى دريافت و آن را ابلاغ مى كند؛ ولى امام دريافت كننده وحى نيست.
۲-۱٫ از ديگر سو بيانگر پاره اى تشابهات و اشتراكات امام و پيامبر هست. بر اين اساس امام ادامه دهنده راه پيامبر و عهده دار وظايف و رسالت هاى اوست. اين مسأله لوازم و توابعى دارد كه جداگانه قابل بررسى هست.
دو. رهبرى فراگير
پيشوايى، زمامدارى يا ريهست عامه بيانگر اين ويژگى هست كه امامت محدود به پاره اى از مناصب چون قضاوت، فرماندهى نيروهاى نظامى و انتظامى، و يا حكومت در واحدهاى سياسى خرد چون ايالت ها، هستان ها و منطقههاى جامعه اسلامى نيست؛ بلكه امامت بالاترين منصب در جامعه دينى پس از پيامبر گرامى اسلام هست. بنابراين فراگيرى ريهست و پيشوايى امام دو جنبه اساسى دارد:
۲-۱٫ فراگيرى از جهت جغرافياى انسانى. پيشوايى و زمامدارى امام محدوديت ناحیه اى در بخشى از جغرافياى اسلامى و يا محدوديت شخصى و جمعيتى ندارد. امت اسلامى امتى يكپارچه هست و رهبرى امام همه امت را پوشش مى دهد.
۲-۲٫ فراگيرى از جهت زمينه ها و ابعاد و اضلاع حكومت؛ به اين معنا كه پيشوايى و زمامدارى امام محدود به عرصه خاصى از فعاليت هاى سياسى و اجتماعى نيست؛ بلكه همه ابعاد مديريت كلان جامعه سياسى اسلامى را شامل مى شود. به عبارت ديگر امام در رأس هرم قدرت قرار دارد.
سه. دين مدارى
پاره اى از قيود به كار رفته در تعريف امامت نشانگر دين مدارى و غيرسكولار بودن انديشه امامت هست، از جمله:
۳-۱٫ قيد نيابت از پيامبر به عنوان آورنده شريعت نشانگر خهستگاه دينى امامت هست و از اين جهت با نظام هاى سياسى سكولار و عرفى بنياد تمايز مى يابد.
۳-۲٫ دربرگيرى امور دينى نشانگر غايات دينى امامت و تمايز آن از دنيامدارى انحصارى و سكولاريسم غايى هست. بنابراين امامت هم دينى بنياد هست و هم دينى مآل.
چهار. اطاعت پذيرى
وجوب اطاعت از امام نشانگر ولايت داشتن امام هست. به عبارت ديگر امام صرفا ارشادكننده و موعظه گر نيست؛ بلكه پيشوايى هست كه امت در امور دين و دنيا از او پيروى مى كنند. و پيروى از او همچون پيروى از پيامبر واجب و لازم هست.
از آنچه گذشت روشن مى شود كه دغدغه اصلى در امامت عبارت هست از: «هستمرار جامع و همه جانبه خط رسالت در جامعه بشرى؛ حفظ و گسترش هدايت ها، تعاليم و ارزش هاى دينى، تربيت و مديريت كلان اجتماع براساس آموزه ها و غايات مكتب سعادتبخش اسلام و تأمين اهداف و نيازهاى دنيوى انسان ناظر به مصالح جاودان و كمال و سعادت ابدى».

 

 

۱٫ محمد معين، فرهنگ فارسى، ج ۱، ص ۳۴۶-۳۴۷، پایتخت، اميركبير، دهم، ۱۳۷۵ ش.

۲٫ السعيد الخورى الشرتوني اللبنانى، اقرب الموارد، ج ۱، ص ۱۹، قم، مكتبه للمرعشى ۱۴۰۳، نيز: لوئيس معلوف، المنجد فى اللغه و الاعلام، ص ۱۷، بيروت، دارالمشرق، ۱۹۷۳ م.

۳٫ همان، نيز بنگريد:
الف. ابن منظور، لسان العرب، ج ۱، ص ۲۱۵-۲۱۳٫
ب. الراغب الاصفهانى، المفردات فى غريب القرآن، ص ۸۷، دمشق: دارالقلم، ۱۴۱۲ ق.
ج. مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايرة المعارف قرآن كريم، ج ۴، ص ۲۱۹-۲۲۰، قم: بوستان كتاب، ۱۳۸۵ش.

۴٫ بنگريد:
الف. عبدالرحمن الايجى، المواقف، ص ۳۴۵٫
ب. مؤلفان، امامت پژوهى، ص ۴۹-۴۸٫

 

منبع: ویرتا برگرفته از پرسمان، امـام شناسى.

حتما بخوانيد

ویژه نامه امامت پژوهی و فرقه های مذهبی

ویژه نامه اعتقادات و پاسخ به شبهات

 

‘ );
w.anetworkParams[ ad.id ] = ad;
d.write( ‘