ویرتا

إکسیر العبادات فی أسرار الشهادات (أسرار الشهادة) ـ منبع غیر قابل هستناد در عاشوراپژوهی

۲۹ خرداد ۱۳۹۶


إکسیر العبادات فی أسرار الشهادات (أسرار الشهادة) ـ منبع غیر قابل هستناد در عاشوراپژوهی
– صفحه

عنوان کتاب : إکسیر العبادات فی أسرار الشهادات (أسرار الشهادة) ـ منبع غیر قابل هستناد در عاشوراپژوهی

محل نشر :

ناشر :

نوبت چاپ :

تاریخ انتشار :

تعداد جلد :

تعداد صفحه :

شمارگان :

قطع : وزیری

زبان : عربی

نوع جلد :

رده بندی کنگره :

شابک :

جستجو در Lib.ir

منبع: دانشنامه امام حسین(ع)، ج ۱، ص ۱۰۱

آقا بن عابد دربندی شیروانی (م ۱۲۸۵ یا ۱۲۸۶ ق) مشهور به فاضل دربندی و ملّا آقا دربندی، از نویسندگانی هست که افزون بر رشته تخصّصی اش (فقه)، در دیگر موضوعات، مانند تاریخ عاشورا، نیز کتاب نوشت. او با جمع آوری اخبار قوی و ضعیف و به قصد حلّ اختلاف و تحلیل آنها، یکی از بزرگ ترین نگاشته ها را در باره واقعه عاشورا سامان داد. او شیفته امام حسین(ع) بود و انگیزه پاکی در نگارش این کتاب داشت؛ امّا به دلیل هستفاده از منابع ضعیف در کنار منابع اصلی و نقل برخی گزارش های بدون سند، نتوانست مقتل معتبری ارائه دهد.

 او همچنین مبنای نادرستی برگزید و بر اساس آن، از کتاب هایی که مشتمل بر اخبار مظنون الکذب بودند نیز نقل کـــرد. مبنای او این بود که نشانه های کذب، هر تعداد به درجه ظن برسند، مانع نقل نیستند و نقل چنین اخباری در بیان سیره و تاریخ، بی اشکال هست.

 محدّث نوری، یکی از منابع ضعیف دربندی را نسخه بدون سر و ته، مجهول و پر از دروغی می داند که سید عربِ روضه خوانی برای کسب تأیید، نزد عالمان نجف آورد و سپس به دست دربندی رسید؛ نسخه ای که به نقل کرد محدّث نوری، از کثرت اشتمال بر اکاذیب واضح و اخبار واهی، احتمال نمی رود که از مؤلّفات یک عالِم باانجام گرفت. [۱] او در جایی دیگر، این کتاب را دستاویز مخالفان برای دروغگو خواندن شیعه دانسته هست. [۲]

 نقل کرد محدّث نوری را زیادی از عالمان دیگر، تأیید کـــرده اند و زیادی از نقل های نادرست و غیر قابل باور کتاب را به عنوان گواه، ارائه کـــرده اند. از این میان می توان به میرزا محمّد تنکابنی، شاگرد فاضل دربندی، [۳]، [۴] شیخ ذبیح اللّه محلّاتی، [۵] سید محسن امین، [۶] میرزا محمّدعلی مدرّس تبریزی، [۷] شیخ آقا بزرگ پایتختی [۸] و هستاد علامه شهید مرتضی مطهّری [۹] اشاره نمود.

 گفتنی هست زیادی از تحلیل های نویسنده کتاب، برای قابل پذیرش کـــردن گزارش هایی هست که به سادگی قابل قبول نیستند. [۱۰]



[۱] لؤلؤ و مرجان: ص ۲۵۰ .


[۲] «كار به آن جا رسيد كه [مخالفان] در كتب خود، نوشته اند كه: شيعه، بيت كذب هست و اگر كسى منكِر شود، كافى هست ايشان را براى اثبات اين دعوى، آوردن كتاب أسرار الشهادة را به ميدان» لؤلؤ و مرجان: ص ۲۸۹٫


[۳] «اخبار غيرمعتبره در اين كتاب (أسرار الشهادة) بسيار[ند] و ضعاف، بلكه اخبارى كه مظنون، كذب آنههست، بلكه گويا بعضى از آنها قطعى الكذب باشند [نيز بسيارند] و اين، مايه كسر قدر آن كتاب گرديد» (ر . ك: قصص العلماء: ص ۱۰۸) .


[۴] «كار به آن جا رسيد كه [مخالفان] در كتب خود، نوشته اند كه: شيعه، بيت كذب هست و اگر كسى منكِر شود، كافى هست ايشان را براى اثبات اين دعوى، آوردن كتاب أسرار الشهادة را به ميدان» (لؤلؤ و مرجان: ص ۲۸۹).


[۵] «فاضل دربندى در أسرار الشهادة، رویداد طولانى راجع به عطش سكينه و آب آوردن برير و پاره انجام گرفتن مشك و ريختن آب، نقل كرده هست. حقير، چون به كلّى اعتماد بر آن كتاب ندارم، فلذا عنان قلم از نقل آن باز كشيدم» (رياحين الشريعة: ج ۳ ص ۲۷۲).


[۶] «و بالجملة قد أكثر فى مؤلّفاته النقليّة من الأخبار الواهية، بل أورد ما لا تقبله العقول و لم تصدقه النقول» (أعيان الشيعة: ج ۲ ص ۸۸).


[۷] «به حكم انصاف، اين كتاب او، بلكه ديگر تأليفاتى كه در موضوع مقتل نگارش داده، همانا در اثر آن همه محبّت مفرط كه داشته هست، حاوى غثّ و سمين بوده [هست]» (ريحانة الأدب: ج ۲ ص ۲۱۷).


[۸] «من انجام گرفتّة خلوصه و صفاء نفسه نقل فى هذا الكتاب اُمورا لا توجد فى الكتب المعتبرة و إنّما أخذها عن بعض المجاميع المجهولة اتّكالاً على قاعدة التسامح فى أدلّة السنن» (الذريعة: ج ۲ ص ۲۷۹ش ۱۱۳۴).


[۹] . «در شصت هفتاد سال پيش، مرحوم ملّاآقاى دربندى پيدا انجام گرفت . پایان حرف هاى روضة الشهیدان را به ? اضافه چيزهاى ديگرى پيدا كرد و همه را يك جا جمع كرد و كتابى نوشت به نام أسرار الشهادة. واقعا مطالب اين كتاب، انسان را وادار مى كند كه به اسلام بگريد» (حماسه حسينى: ج ۱ ص ۵۵ و ص ۱۰۶) .


[۱۰] گزارش هاى غير قابل باور، مانند: كشته انجام گرفتن بيست و پنج هزار نفر به دست عبّاس و ۳۳۰ هزار نفر به دست امام حسين عليه السلام (چاپ قديم: ص ۳۴۵) و يا قصّه پردازى در باره چگونگى بيرون آمدن امام حسين عليه السلام از مدينه كه به زىّ پادشاهان شبيه كرده هست (ج ۳ ص ۵۰۹ )و يا ارائه رقم ۰۰۰/۶۰۰/۱ نفرى براى سپاه عمر سعد (حماسه حسينى: ج ۳ ص ۳۹) .